Kopenhaga – miejsce dobrego życia czy selekcji?
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu Dania uchodziła za jedno z najbardziej jednorodnych państw Europy – zarówno etnicznie, jak i kulturowo. Społeczeństwo opierało się na silnym państwie dobrobytu i wysokim zaufaniu społecznym, a obecność imigrantów była marginalna. Wszystko zaczęło się zmieniać w drugiej połowie XX w., kiedy do kraju napłynęli pracownicy z Turcji, Pakistanu oraz byłej Jugosławii, ściągani do Danii w ramach polityki gastarbeiterów. Kolejne fale migracji – uchodźcy z Bliskiego Wschodu, Afryki i Azji – dopełniły obraz coraz bardziej wielokulturowego społeczeństwa.
Wielokulturowość, choć przez dekady prezentowana jako wartość, z czasem stała się także źródłem napięć politycznych i społecznych. Przestrzenie miejskie – szczególnie te zaniedbane i tańsze – zaczęły się przekształcać w etniczne enklawy. Niektóre z nich w debacie publicznej zaczęto określać mianem getta. Tak było m.in. z dzielnicą Nørrebro – tętniącą życiem, kolorową i różnorodną, ale też przez polityków i urzędników postrzeganą jako problem.
W 2018 r. duński rząd przyjął tzw. Ghettopakken – pakiet ustaw mających na celu przeciwdziałanie tworzeniu się społeczeństw równoległych. W centrum polityki znalazły się ghettoomrader – obszary spełniające co najmniej dwa z czterech warunków: wysoki odsetek bezrobocia, niski poziom edukacji, duży udział imigrantów z krajów niezachodnich oraz wysokie wskaźniki przestępczości.
Najbardziej problematyczne dzielnice trafiały na corocznie publikowaną listę gett – Ghettolisten, a w przypadku najbardziej dotkniętych miejsc mówiono wręcz o „twardych gettach”. Jednym z najbardziej kontrowersyjnych zapisów pakietu była zasada, zgodnie z którą w tych obszarach odsetek mieszkań komunalnych nie może przekraczać 40%. W praktyce oznaczało to przymusową sprzedaż lub przekształcanie własności mieszkań, co uderzyło przede wszystkim w imigrantów i osoby o niższych dochodach. Otworzyło to drogę do przymusowych zmian własności i wypychania wieloletnich lokatorów z przestrzeni, w której żyli przez dekady.
Jednym z najgłośniejszych przypadków stał się kompleks mieszkaniowy Mjølnerparken w dzielnicy Nørrebro, gdzie spółdzielnia Bo Vita została zobligowana do sprzedaży dwóch z czterech bloków. Mieszkańcy – w dużej mierze imigranci – nazwali to dyskryminacją. Krytycy uznali Ghettopakken za formę instytucjonalnej dyskryminacji i podkreślali, że prawo piętnuje nie tyle zjawiska społeczne, co konkretne grupy etniczne i klasowe.
Chociaż termin getto został w 2021 r. oficjalnie usunięty z języka legislacyjnego jako zbyt stygmatyzujący, zasady wprowadzone w ramach Ghettopakken pozostały w mocy. Zmieniła się narracja, ale nie praktyka: państwo wciąż klasyfikuje dzielnice według kryteriów społecznych i etnicznych, ogranicza udział mieszkań komunalnych, a władze lokalne są zobowiązane do działań przekształcających tkankę mieszkaniową. Dla wielu mieszkańców, zwłaszcza w Mjølnerparken, nowa nazwa nie zmienia istoty problemu – poczucia, że są wypychani z własnego sąsiedztwa w imię polityki, która nie dopuszcza różnorodności.
Jak doszło do tego, że wielokulturowość, choć miała być symbolem otwartości, stała się problemem do rozwiązania? I co mówi o społeczeństwie fakt, że „najbardziej cool dzielnica świata”, jak okrzyknął Nørrebro magazyn „Time Out” w 2021 r., dziś staje się areną walki o prawo do pozostania w miejscu, które uznaje się za dom?
Przez lata Vesterbro uchodziło za jedną z najbardziej „problematycznych” dzielnic Kopenhagi – przestrzeń pełna zaniedbanych kamienic, punktów sprzedaży narkotyków, tanich barów i nocnych klubów, do których przychodziło się po płatną miłość. Dla jednych – symbol upadku miasta
Fragmenty książki Kingi Eysturland Kopenhaga. Stolica dobrego życia, Bezdroża, Gliwice 2026
