Jest źle. Bardzo źle. Dzieci cierpią na depresję i mają myśli samobójcze To pandemia pogłębiła wiele problemów i wynikających z nich kryzysów psychicznych, których doświadczają młodzi ludzie. Dystans społeczny, nauczanie zdalne, brak kontaktu z przyjaciółmi, niepewność oraz strach o siebie i bliskich nałożyły się na już istniejące zaniedbania. A tych jest dużo: brakuje programów profilaktycznych i edukacji, w całej Polsce jest zaledwie nieco ponad 500 psychiatrów dziecięcych, a dostanie się do psychologa, także prywatnie, graniczy z cudem. Psychologów, mimo nowelizacji ustawy, brakuje też w szkołach. Z raportu „Życie warte jest rozmowy” wynika, że w 2021 r. 1439 dzieci i nastolatków podjęło próbę samobójczą; 127 prób zakończyło się śmiercią. W porównaniu z poprzednim rokiem to wzrost o 77%. Martyna Wojciechowska, założycielka prowadzącej projekt „Młode Głowy” Fundacji Unaweza, pisze we wstępie do raportu „Młode Głowy. Otwarcie o zdrowiu psychicznym”: „Wszystko zaczęło się od bardzo osobistego doświadczenia. Dwa lata temu osoba z otoczenia mojej córki powiedziała jej, że zamierza popełnić samobójstwo, a z Marysi uczyniła swoją powiernicę. To był dla nas obu moment głębokiego wstrząsu i trzeba było działać. Na szczęście to konkretne dziecko zostało uratowane, ale miałam okazję przekonać się osobiście, jak działa, a raczej jak bardzo nie działa system. Czy edukujemy młode pokolenie, jak rozpoznać kryzys psychiczny u siebie, u kogoś, jak postępować? Czy potrafimy zrobić to skutecznie? Czy szkoły mają wypracowane procedury reagowania w takich sytuacjach? Do kogo zwrócić się po pomoc? Pytań było więcej niż odpowiedzi. Okazało się, że mamy za mało psychiatrów dziecięcych, że na wizytę u specjalisty na NFZ czeka się nawet rok, prywatnie – wiele miesięcy, podczas gdy reagować powinno się natychmiast. A przede wszystkim, że zdrowie psychiczne to temat tabu i że nie potrafimy o nim rozmawiać”. Rzecznik kontra młodzież Dlatego właśnie powstał projekt i alarmujący raport. „Młode Głowy” to największe w Polsce badanie stanu zdrowia psychicznego, poczucia własnej wartości i sprawczości wśród dzieci i młodzieży. Jest i kampania edukacyjna adresowana do młodych, do rodziców oraz nauczycieli. Ankiety wypełniło ponad 180 tys. nastolatków z całej Polski – badanie zrealizowane zostało we wszystkich województwach, w 342 powiatach, udział w nim wzięły 1923 szkoły. Projekt powstał we współpracy z Fundacją Dbam o Mój Z@sięg, wsparcie komunikacyjne zapewniła zaś platforma TikTok, co zresztą spowodowało atak na Fundację Unaweza rzecznika praw dziecka Mikołaja Pawlaka (PRZEGLĄD 16/2023). Sprawę zgłosił na policję oraz do dwóch resortów, argumentując: „W opinii Rzecznika – w kontekście narastającego problemu uzależnienia młodego pokolenia od internetu w stopniu zagrażającym zdrowiu, a nawet, w skrajnych przypadkach, życiu dzieci i młodzieży – szczególnie niebezpieczne jest uwiarygodnienie aplikacji TikTok poprzez wykorzystanie autorytetu nauczycieli i szkół. Naukowcy ostrzegają, że już dzisiaj TikTok ma zatrważająco duży wpływ na zachowanie młodych, którzy zaczęli postrzegać rzeczywistość przez pryzmat bezwartościowych, a nawet groźnych narracji narzucanych przez tę aplikację, co prowadzi do niezwykle niebezpiecznych uzależnień behawioralnych dzieci i młodzieży”. Tymczasem autorzy badania Maciej Dębski i Joanna Flis piszą: „Obraz dzieci i młodzieży, jaki wyłania się z pozyskanych wyników, to obraz przepełniony samotnością, skrajnie niską samooceną i niskim poczuciem sprawczości. Roboczo nazwaliśmy ten stan triadą kryzysu psychicznego dzieci i młodzieży, która przyczynia się m.in. do dramatycznego wzrostu myśli samobójczych wśród młodych ludzi, zachowań samobójczych i podejmowanych zamachów samobójczych. W dużym uproszczeniu dzieci w kryzysie psychicznym to dzieci przekonane o tym, że nic nie znaczą, niczego nie potrafią i dla nikogo nie są ważne. Obraz ten dopełnia niski poziom zaufania społecznego młodych, brak wiary w skuteczność profesjonalnej pomocy czy wsparcia społecznego i skala doświadczanej przemocy rówieśniczej, domowej oraz doświadczania hejtu”. Co piąty planował samobójstwo Justyna Żukowska-Gołębiewska, psycholożka, psychotraumatolożka, specjalistka ds. zapobiegania przemocy i jedna z ekspertek biorących udział w badaniu, komentuje: – Wyniki są alarmujące! Uważam, że wręcz dramatyczne. Faktycznie: 52,4% młodych odczuwa brak motywacji do działania, 28% nie ma chęci do życia (prawie co trzeci uczeń), jedna trzecia zgłasza problemy w nauce, 37% ma problemy ze snem, 32,5% nie akceptuje tego, kim jest i jak wygląda. Dodatkowo częste są zachowania ryzykowne i autodestrukcyjne: 43,3% objada się
