Przewodnik po systemie bankowym

Bank banków i państwa „Dbamy o wartość pieniądza” – to dewiza Narodowego Banku Polskiego NBP, jako bank centralny, pełni funkcje: emisyjną, twórcy i realizatora polityki pieniężnej, banku państwa i banku banków oraz centralnej bankowej instytucji dewizowej. Zapisane w Konstytucji Rolę, zadania i sposób funkcjonowania Narodowego Banku Polskiego określa rozdział X Konstytucji RP „Finanse publiczne”. W art. 227 zostało zapisane: „Centralnym bankiem państwa jest Narodowy Bank Polski. Przysługuje mu wyłączne prawo emisji pieniądza oraz ustalania i realizowania polityki pieniężnej. Narodowy Bank Polski odpowiada za wartość polskiego pieniądza”. Funkcjonowanie NBP i sytemu bankowego w Polsce regulują dwie ustawy – Ustawa o Narodowym Banku Polskim i Prawo bankowe. Organy NBP Organami NBP są: Prezes Narodowego Banku Polskiego, Rada Polityki Pieniężnej oraz Zarząd Narodowego Banku Polskiego. Prezes NBP jest powoływany przez Sejm na wniosek Prezydenta RP na sześcioletnią kadencję. Działalnością Narodowego Banku Polskiego kieruje zarząd. W jego skład wchodzą: prezes NBP jako przewodniczący oraz od sześciu do ośmiu członków zarządu, w tym dwóch wiceprezesów NBP. W skład Rady Polityki Pieniężnej wchodzą: prezes NBP jako przewodniczący oraz dziewięć osób wyróżniających się wiedzą z zakresu finansów, powoływanych na sześć lat w równej liczbie przez Prezydenta RP, Sejm i Senat. Najlepiej znanym każdemu klientowi banków komercyjnych zadaniem Rady jest ustalanie wysokości stóp procentowych NBP. Od tego zależy oprocentowanie naszych kredytów i depozytów. Kiedy stopy spadają, cieszą się kredytobiorcy, ponieważ mogą się spodziewać spadku oprocentowania kredytów o zmiennym oprocentowaniu, natomiast kiedy rosną – kredytobiorcy się martwią, za to cieszą się osoby chcące powierzyć bankom swoje oszczędności – mogą bowiem się spodziewać wyższego oprocentowania. Ustalanie stóp procentowych to niejedyna rola RPP. Co roku Rada opracowuje założenia polityki pieniężnej i przedkłada je do wiadomości Sejmowi równocześnie z przedłożeniem przez Radę Ministrów projektu ustawy budżetowej. A w ciągu pięciu miesięcy od zakończenia roku budżetowego składa Sejmowi sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej. Ustala również zasady i stopy rezerwy obowiązkowej banków, określa górne granice zobowiązań wynikających z zaciągania przez NBP pożyczek i kredytów w zagranicznych instytucjach bankowych i finansowych, zatwierdza plan finansowy NBP i przyjmuje roczne sprawozdanie finansowe NBP. Niezależność – cecha nadrzędna Realizowanie przez bank centralny jego podstawowej funkcji, jaką jest zapewnienie stabilności pieniądza, wymaga niezależności tej instytucji od rządu i polityków. Gdyby było inaczej, można by sobie wyobrazić, że w sytuacji deficytu budżetowego prezes banku centralnego otrzymuje zadanie dodrukowania pieniędzy. Maszyny ruszają, a w kraju szaleje inflacja. Doświadczenie uczy, że tam, gdzie banki centralne skazane są na wykonywanie zaleceń polityków, zagrożona może być stabilność cen (tak było w wielu krajach Ameryki Łacińskiej, m.in. w Argentynie, oraz Europy Środkowo-Wschodniej, np. w byłej Jugosławii). Niezależność banku centralnego decyduje również o wiarygodności prowadzonej przez niego polityki pieniężnej. Obywatele tylko wtedy wierzą, że będzie on w stanie zrealizować taką politykę, jaką zaplanował, gdy widzą, że ani rząd, ani parlament nie są w stanie go zmusić do odejścia od jej realizacji. Standardem w ochronie banku centralnego przed naciskami politycznymi mającymi wymusić na nim zmiany polityki pieniężnej są ustawowe zapisy o nieodwoływalności w trakcie kadencji osób kierujących polityką banku (zarządu i Rady Polityki Pieniężnej). Bez okienka dla Kowalskiego Bank centralny nie prowadzi obsługi klientów indywidualnych. Nie można tu założyć lokaty ani zaciągnąć kredytu. NBP obsługuje tylko budżet państwa. Prowadzi m.in. centralny rachunek bieżący budżetu państwa oraz rachunki bieżące i pomocnicze państwowych jednostek budżetowych oraz państwowych funduszy celowych. Od momentu przystąpienia do Unii Europejskiej NBP prowadzi rachunki bankowe przeznaczone do obsługi środków finansowych przekazywanych z funduszy unijnych oraz środków Unii z tytułu składki członkowskiej Polski. Obecnie NBP obsługuje ok. 3750 posiadaczy rachunków, dla których prowadzi ok. 16 290 rachunków, w tym 774 rachunki związane z redystrybucją środków pochodzących z Unii Europejskiej. NBP w portfelu Każdego dnia posługujemy się monetami i banknotami, których emitentem jest Narodowy Bank Polski. To on przygotowuje emisje środków płatniczych od etapu projektu graficznego, planowania zabezpieczeń banknotów, produkcję

Ten artykuł przeczytasz do końca tylko z aktywną subskrypcją cyfrową.
Aby uzyskać dostęp, należy zakupić jeden z dostępnych pakietów:
Dostęp na 1 miesiąc do archiwum Przeglądu lub Dostęp na 12 miesięcy do archiwum Przeglądu
Porównaj dostępne pakiety
Wydanie: 2013, 43/2013

Kategorie: ABC BANKOWOŚCI, część V