Od uzależnienia do klientelizmu

Od uzależnienia do klientelizmu

Tryptyk prof. Andrzeja Skrzypka o stosunkach polsko-radzieckich w latach 1944-1989 Wydany ostatnio przez Akademię Humanistyczną im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku tom „Mechanizmy klientelizmu. Stosunki polsko-radzieckie 1965-1989” zamyka monograficzny tryptyk prof. Andrzeja Skrzypka poświęcony relacjom ze wschodnim sąsiadem. Poprzednie tomy: „Mechanizmy uzależnienia” traktujący o latach 1944-1957 i „Mechanizmy autonomii” (lata 1956-1965) zostały wydane wcześniej – w 2002 i 2005 r. Już same tytuły poszczególnych tomów pozwalają spojrzeć na sposób ujęcia przez autora historii stosunków polsko-radzieckich, na przyjęte cezury. W tych trzech słowach: uzależnienie, autonomia, klientelizm mieści się najkrótsza charakterystyka owych relacji. I trudno się z nią nie zgodzić. Nawet jeżeli poszczególne słowa mają różne odcienie, bo przecież wielorakie są stopnie i zakresy uzależnienia, autonomii i klientelizmu. Na podkreślenie zasługuje to, że prof. Skrzypek prezentując owe stosunki, nie pisze jedynie, jak na nie patrzyły polskie władze, ale pokazuje także radziecki punkt widzenia i wpływ, jaki te dwie optyki miały na posunięcia decydentów obu państw. Właśnie te treści podnoszą wartość tryptyku, nie ma w nim jednostronnego przekazu, oglądu wydarzeń. Autor docieka prawdy, konfrontuje dokumenty z przekazami bohaterów wydarzeń, opublikowanymi w wielu już wspomnieniach, wywiadach-rzekach. Trzytomowa synteza pozwala spojrzeć inaczej, niż robi się to w mediach czy IPN-owskiej literaturze, na dwa najważniejsze państwa bloku wschodniego. Choć były w sojuszu i miały wspólne interesy, to nie brakowało między nimi rozbieżnych poglądów, wzajemnej nieufności, niezrozumienia, a nawet wrogości u niektórych decydentów. Prof. Skrzypek wyraźnie to uwidocznia. Jak również to, że owe stosunki były pochodną pojałtańskiego porządku w świecie, układu sił między mocarstwami (ich polityki międzynarodowej) i stojącymi za nimi militarnymi blokami. Trzeba też zauważyć, że tryptyk prof. Skrzypka nie przypomina prac modnego ostatnio autora, który pisze niemalże na każdy temat. Nie powstały one, jak w przypadku publikacji tego mocno reklamowanego profesora, na podstawie jedynie lektury innych prac, ale głównie w wyniku kwerendy dokumentów (w archiwach polskich i zagranicznych), uwiarygodniających treści, które Skrzypek podaje, jak również potwierdzających jego tezy i hipotezy. Oczywiście im bliżej końca lat 80., tym mniejszy miał autor dostęp nie tylko do rosyjskich archiwaliów, ale wiele mógł wysnuć ze wspomnieniowych pozycji naszych byłych polityków i nie tylko ich. Choć autor zastrzega się, że gospodarcze aspekty nie leżą w jego bezpośrednich zainteresowaniach, a inni historycy, z ekonomistami włącznie, nie kwapią się do zanalizowania relacji PRL-ZSRR pod tym względem, to jednak czytelnik otrzymuje co najmniej podstawowe informacje z tej dziedziny, która znacząco wpłynęła na owe stosunki, tak jak dzieje się to dziś, o czym szczególnie można się przekonać w dobie kryzysu paliwowego i energetycznego. W tym miejscu należy napisać, że szkoda, że autor ograniczył się głównie do sfery wielkiej polityki i gospodarki, a pominął kulturę. Nie jest przecież tajemnicą, że nawet dzięki oficjalnej polityce kulturalnej Rosjanie coraz lepiej znali Polskę, coraz bardziej byli nią zaciekawieni i coraz większą sympatię żywili do Polaków. Ten stosunek narodów Związku Radzieckiego z pewnością miał też wpływ na decyzje Biura Politycznego KC KPZR wobec Polski. Mimo tego braku (może autor zamierza napisać o tym osobną monografię?) czytelnik dostaje ogromną porcję wiedzy, daleko wykraczającą poza podręcznikowe standardy. Rzetelną syntezę, a nie prezentującą Związek Radziecki w uproszczony, czy raczej prostacki sposób, Polskę zaś jedynie jako zniewoloną przez sowieckiego okupanta, rządzoną przez tępych komunistów. Po syntezę prof. Skrzypka powinni sięgnąć nie tylko miłośnicy historii najnowszej, ale także politolodzy, bo jest ona dobrym studium pozwalającym poznać meandry międzynarodowej polityki, której konsekwencje odczuwamy do dzisiaj. Andrzej Skrzypek Mechanizmy uzależnienia Stosunki polsko-radzieckie 1944-1957 Pułtusk 2002, s. 492, oprawa twarda ISBN 83-88067-67-2, Cena 40,00 zł Andrzej Skrzypek Mechanizmy autonomii Stosunki polsko-radzieckie 1956-1965 Pułtusk-Warszawa 2005, s. 335+aneksy, oprawa twarda ISBN 83-89709-26-0, Cena 30,00 zł Andrzej Skrzypek Mechanizmy klientelizmu Stosunki polsko-radzieckie 1965-1989 Pułtusk-Warszawa 2008, s. 394, oprawa twarda ISBN 978-83-7549-031-2, Cena 38,00 zł Zamówienie na książki prof. Skrzypka można złożyć: – listownie na adres: Akademia Humanistyczna im. A. Gieysztora, ul. Daszyńskiego 17, 06-100 Pułtusk – telefonicznie:

Ten artykuł przeczytasz do końca tylko z aktywną subskrypcją cyfrową.
Aby uzyskać dostęp, należy zakupić jeden z dostępnych pakietów:
Dostęp na 1 miesiąc do archiwum Przeglądu lub Dostęp na 12 miesięcy do archiwum Przeglądu
Porównaj dostępne pakiety
Wydanie: 12/2009, 2009

Kategorie: Książki