Świat nie uczy się o Polsce

Świat nie uczy się o Polsce

Jak najnowszą historię Polski widzą autorzy zagranicznych podręczników Od pewnego czasu dyskusję o przeszłości w naszym kraju zdominowała sprawa teczek, które Instytut Pamięci Narodowej znalazł w domu Czesława Kiszczaka. Są to materiały związane także z działalnością Lecha Wałęsy. Wydawać by się mogło, że za pośrednictwem mediów powiedziano już wszystko lub prawie wszystko na ten temat. Czy tak jest istotnie? Pracuję od wielu lat nad książką „Polska i Polacy na kartach zagranicznych książek szkolnych do nauczania historii”. Chciałbym podzielić się z Czytelnikami zawartością moich „teczek” zawierających materiały zgromadzone w toku kwerendy przeprowadzonej w Instytucie Georga Eckerta w Brunszwiku. Jest to jedyna tego typu placówka na świecie, która gromadzi i analizuje podręczniki szkolne do nauczania historii, geografii oraz wiedzy o społeczeństwie. Jak u Michała Anioła Dotychczasowa analiza tych podręczników wykazała, że treści na temat przeszłości naszego kraju są najczęściej odpersonifikowane. Odnosi się to zwłaszcza do historii średniowiecza i czasów nowożytnych. Ale już śledząc informacje o przeobrażeniach w Polsce w latach 80., dostrzegamy nader często dwa nazwiska: Jan Paweł II oraz Lech Wałęsa. W podręcznikach, zwłaszcza europejskich, trudno te postacie oddzielić, ponieważ występują łącznie w narracji autorskiej. Na przykład w jednym z podręczników hiszpańskich w opisie przemian w Europie lat 80., czytamy: „Dużą rolę w przeobrażeniach, jakie miały miejsce na przełomie lat 80. i 90. w tej części kontynentu, odegrali papież Jan Paweł II oraz Lech Wałęsa i kierowany przez niego związek – Solidarność”. W innych opracowaniach z Hiszpanii tego typu sformułowania są uzupełniane dodatkowymi informacjami w postaci źródeł o różnym charakterze lub biogramami obu Polaków. Przypadki łączenia nazwisk wsparte są ikonografią – zdjęcie Jana Pawła II w rozmowie z Lechem Wałęsą to najczęstsza ilustracja tej tematyki. Czasami sposób łączenia obu nazwisk może być zaskakujący. Na nietypową karykaturę zatytułowaną „Solidarność w Watykanie” trafiliśmy w podręczniku niemieckim. Autor, nawiązując do treści i formy znanego fresku Michała Anioła w kaplicy Sykstyńskiej, przedstawia w podobnym układzie Jana Pawła II oraz Lecha Wałęsę (por. „Wir machen Geschichte 10”, red. E. Hinrichs i inni, Frankfurt am Main 1997, s. 81). Uzupełnianie i wzmacnianie narracji autorskiej dokumentami o zróżnicowanym charakterze (tekstowe, obrazowe) to jeden ze standardów współczesnego pisarstwa podręcznikowego. Dobrym przykładem na potwierdzenie tej tezy jest angielski podręcznik, którego autor po informacjach na temat powstania NSZZ Solidarność proponuje uczniom aktywne poznawanie lat 80. w Polsce. Podstawą samodzielnej pracy ukierunkowanej czterema zadaniami są m.in. fragmenty wywiadów Lecha Wałęsy z roku 1980 i 1990 (analiza porównawcza), zdjęcie Danuty Wałęsowej, która trzyma dużą fotografię aresztowanego męża, oraz rysunek satyryczny przedstawiający uwięzionego w klatce ptaszka, który symbolizuje Solidarność, i czającego się czarnego kota z ogonem zakręconym jak sierp. Są także wiadomości o Nagrodzie Nobla dla Lecha Wałęsy. To wyróżnienie dla przywódcy Solidarności dostrzegli również inni autorzy książek szkolnych. Dotarliśmy bowiem do podręcznika amerykańskiego, który cały rozdział zatytułował: „Lech Wałęsa – laureat pokojowej Nagrody Nobla”. Wiadomości na interesujący nas temat znajdziemy w wielu krajach poza Europą. Na przykład podręczniki japońskie, informując o Solidarności, koncentrują uwagę na działalności Lecha Wałęsy. Zarówno narracja tekstowa, jak i materiał ikonograficzny w postaci fotografii dokumentalnej, sygnalizują następujące wydarzenia: • powstanie Solidarności, • okres stanu wojennego, • obrady Okrągłego Stołu, • kampania Lecha Wałęsy związana ze startem w wyborach prezydenckich. W doborowym towarzystwie Swoistą nobilitacją jest prezentacja biogramu w końcowych partiach podręcznika. Dotyczy to osób, które w sposób szczególny zapisały się na kartach historii. Kwerenda książek szkolnych z 76 państw świata wykazała, że to wyróżnienie spotkało tylko dwóch Polaków: papieża Jana Pawła II oraz Lecha Wałęsę. W jednym z podręczników węgierskich z narracji autorskiej wyodrębniony jest obszerny biogram Wałęsy, obejmujący najważniejsze wydarzenia związane z jego działalnością aż do końca kadencji prezydenckiej. W podręczniku portugalskim także znajdziemy biogram Wałęsy. Przedstawiono w nim jego drogę życiową od robotnika do przywódcy związku, prezydenta Polski i laureata pokojowej Nagrody Nobla. Zaznaczono również, że w walce z istniejącym w tym czasie w Polsce systemem Wałęsa uzyskał pełne poparcie Jana Pawła II, z którym spotkał się wielokrotnie. W końcowej partii

Ten artykuł przeczytasz do końca tylko z aktywną subskrypcją cyfrową.
Aby uzyskać dostęp, należy zakupić jeden z dostępnych pakietów:
Dostęp na 1 miesiąc do archiwum Przeglądu lub Dostęp na 12 miesięcy do archiwum Przeglądu
Porównaj dostępne pakiety
Wydanie: 18/2016, 2016

Kategorie: Publicystyka